Ik deed laatst een experiment op sociale media. Door de indruk te wekken dat mensen uit de provincie minder waard zijn. De boze reacties deden mij deugd, maar leggen wel een gevaarlijke hypocrisie en een onvermogen om begrijpend te lezen bloot. Ik zal dat uitleggen. In simpele bewoordingen, zodat provincialen het ook kunnen begrijpen.
Het experiment was eigenlijk heel simpel. Op X stelde ik een eenvoudige vraag en die ging als volgt:
‘Ik ben wel benieuwd. Voor de mensen die in de provincie wonen: begrijpen jullie mij? Of moet ik wat minder ingewikkelde woorden gebruiken? Oprechte vraag’
Stroom
Het zal u niet verbazen en dat was ook precies de bedoeling: er kwam een stroom aan reacties los. Ik was denigrerend, hautain en polariserend bezig. Alsof het in de Randstad allemaal zo goed is en alsof ik als ‘grachtengordeldier’ wel weet hoe het eraan toegaat in de provincie. Ben ik uberhaupt wel eens in de provincie geweest? Mensen werden echt boos en verweten mij louter voor de rage-bait mensen te misleiden.
Het zit anders dan die mensen denken. En ik doe dit al jaren.
Beldermans
Bijvoorbeeld door te stellen dat ik niets moet hebben van ‘dat getwitter van die Saskia Beldermans’ en dat we voor rechtbankverslagen de krant hebben. Of zelfs te beweren dat journalisten helemaal niets te zoeken hebben in de rechtbank omdat rechters al naar eer en geweten hun taken uitvoeren.
Of ik zeg bijvoorbeeld dat ik heb gelezen dat in een of ander duister Afrikaans land is besloten dat er geen onderzoek meer mag worden gedaan naar de belastingaangiftes van de president en zijn familie. Dat is natuurlijk niet zo, het gaat dan om een daadwerkelijk nieuwsbericht over Donald Trump, maar u snapt vast wat de bedoeling er achter is.
Voor de mensen die niet beter weten lijkt dit alles op een kinderachtige provocatie, maar dat is het niet. Er zit een idee achter.
Laat mij dat uitleggen.
Sociale media zijn bij uitstek het domein van mensen die heel snel en gemakzuchtig een mening vormen. Zonder al te veel na te denken (of helemaal niet) lezen ze vluchtig een tekst en klimmen ze in hun toetsenbord. Er wordt niet meer gekeken wat iemand nou echt zegt en wat zijn of haar bedoeling is.
Gordijnen
Dat wordt nog versterkt door wie het zegt. Zodra bepaalde mensen mijn naam of olijke snoet zien, vliegen ze in de gordijnen. Doorgaans op basis van een karikatuur overigens, want die mensen kennen mij en mijn achtergrond niet. Dit blijft uiteraard niet beperkt tot ondergetekende, vrijwel iedereen (in het volledige politieke of ideologische spectrum) heeft daar ‘last’ van.
Ik moest daar laatst ook meteen aan denken toen ik een programmamaker van Klokhuis op de radio hoorde uitleggen dat we de verbeelding kwijt dreigen te raken. Waar het bekende kinderprogramma voorheen met slechts vijf of zes acteurs werkte die alle rollen speelden, moeten er nu meer mensen worden ingehuurd. Aart Staartjes deed vroeger gewoon een pleister op zijn oog en speelde een kind. Iedereen accepteerde dat. Nu moeten ze daadwerkelijk een kind die rol laten spelen.
Verbeelding
De programmamaker maakt zich zorgen over het gebrek aan verbeelding in de samenleving. Ik vertaal dat met: dat mensen niet meer breder kunnen denken en alles letterlijk nemen en willen nemen.
Niet achter woorden en beelden kunnen kijken. Een soort luiheid.
Deze voorbeelden hebben wat met mij betreft veel met elkaar te maken. Het lijkt wel of mensen geen teksten meer kunnen lezen, niet de intentie achter woorden begrijpen en zich niet meer kunnen verbeelden dat er eigenlijk iets anders staat dan er staat.
Intenties
Mijn kleine experimentjes proberen dat een beetje inzichtelijk te maken. Dat we allemaal (ik ook hoor) veel te snel oordelen en veel te snel boos worden. Dat we op sociale media zonder elkaar te kennen (of te willen kennen) zelf invullen hoe een ander in elkaar zit en wat zijn of haar intenties zijn.
Daarbij lijkt het ook wel of de bekende retorische stijlvormen niet meer worden herkend. De hyperbool bijvoorbeeld, een opzettelijke overdrijving waarbij je iets enorm opblaast om een punt te maken. Of sarcasme, waarbij je om een punt te maken het tegenovergestelde zegt van wat je wil zeggen.
Natuurlijk denk ik helemaal niet denigrerend over de provincie. Ik kom er zelf vandaan (of zoals wij dat zeggen: ik kom er weg) en heb er de eerste veertig jaren van mijn leven met plezier gewoond. Uiteraard ben ik helemaal niet de mening toegedaan dat mensen uit de provincie minderwaardig zijn of dom.
Live
En uiteraard denk ik niet laatdunkend over het getwitter van mijn gewaardeerde collega Saskia Belleman. Ik heb het live verslag doen op X ‘zo’n beetje uitgevonden’ (een quote van Belleman zelf), was er al heel vroeg bij en verdien er sinds 2014 zelfs mijn brood mee.
Mensen die een beetje hun best doen om teksten te doorgronden weten dit ook. Nou snap ik ook wel dat niet iedereen uitvoerig eigen onderzoek gaat doen voor er een reactie online wordt gezet, maar wellicht is het wel beter als mensen dat eens wat meer zouden gaan doen.
En dan niet alleen in het klein in een reactie op sociale media, maar ook in het groot als het gaat over gewapende conflicten, asielbeleid, democratie, culturen, virussen, vaccins, klimaatverandering en noem alle grote uitdagingen van deze tijd maar op.
Afkomst
Maar het experiment leert ook nog wat anders. Best wel veel boze mensen uit de provincie ergeren zich dood aan mijn vraag omdat ze van mening zijn dat je niet zomaar mensen weg kunt zetten omdat ze ergens toevallig geboren zijn of wonen. Want wat heeft afkomst er nou in hemelsnaam mee te maken? Het zegt toch helemaal niets dat je in een bepaald deel van de wereld woont?
En dat is opmerkelijk, want (zonder dit specifiek te linken aan deze mensen) is het in toenemende mate in Nederland zo dat we dit dus wel prima vinden als het gaat om moslims, vluchtelingen, asielzoekers of Palestijnen. We beoordelen deze mensen niet alleen als collectief met vermeende gezamenlijke (en vaak negatieve) kenmerken, maar beoordelen de groep ook nog op basis van hun afkomst. Op waar hun wieg heeft gestaan.
Alsof ieder lid van die groepen hetzelfde denkt en hetzelfde doet.
Cultuur
Nu kun je zeggen dat dit wellicht meer gaat over een gezamenlijke cultuur, maar hebben mensen in de diverse provincies dan niet hun eigen cultuur? Wellicht in mindere mate en zeker minder ‘afwijkend’ dan de cultuur van de ‘buitenlanders’, maar de dynamiek is niet eens zoveel anders. Een Fries of Groninger zit door de bank genomen anders in elkaar dan een Limburger of Hagenees.
Niet minder of beter, anders.
En dan doe ik nog iets. Zoals u weet zijn er nogal wat mensen met een afstand tot normen en waarden die laster over mij wensen te verspreiden. Die geef ik dezelfde energie terug.
Een voorbeeld:
Deze week reageerde iemand op een post van mij, door mij neer te zetten als ‘overheidsrat’. Uiteraard anoniem. Je zal ook eens stelling nemen onder je eigen naam, stel je eens voor zeg.
Laster
Juridisch kun je dit duiden als een belediging (rat) en als smaad/laster. Een journalist namelijk indirect verwijten in dienst te zijn of te werken voor de overheid is een beschadigende leugen. Integriteit, onafhankelijkheid en betrouwbaarheid zijn namelijk kerneigenschappen voor een journalist.
Ik reageerde op deze gebroken dropveter door te stellen dat deze persoon was veroordeeld voor seksueel misbruik.
Harde woorden, dat zeker. Fight fire with fire.
Aangifte
U raadt het al: het land was te klein. De beste man verkondigde uitgebreid dat hij aangifte zou doen van laster en dit absoluut niet zou pikken. Hij was immers nooit veroordeeld en dit beschadigde zijn goede naam en eer.
Ik moest er wel om lachen, laster is een uitingsdelict waarbij iemand in zijn goede naam en eer wordt aangetast. Beetje lastig als je laf anoniem door het leven gaat, lijkt mij.
Dit was bepaald niet de eerste keer dat ik zo reageer op sociale media.
Diffamerend
Ten eerste omdat ik het niet pik dat mensen zomaar lukraak mij zwart willen maken met evidente leugens en diffamerende teksten (kwestie van opstandig karakter) en ten tweede om te laten zien wat laster doet met mensen. En soms is dan de enige manier om die mensen zelf het lijdend voorwerp te laten zijn.
Dan pas begrijpen de haters namelijk wel wat de impact is van laster. En laten ze pijnlijk duidelijk zien dat het ze pas iets boeit als ze zelf slachtoffer worden. Ze zijn dus niet alleen laf, maar ook nog eens grenzeloos hypocriet.
Al met al zou ik zeggen: probeer eens na te denken over wat iemand zegt en waarom hij het zegt. Probeer te doorgronden waar iemand vandaan komt en wat erachter kan zitten.
Inzichten
Ik geef toe dat het wat meer moeite kost allemaal, maar het zou je best wat op kunnen leveren. Wellicht komt u zelfs wel tot andere inzichten en de conclusie dat u vanuit vooroordelen en aannames (die we allemaal hebben) reageerde.
Natuurlijk realiseer ik mij dat dit wellicht wat te veel is gevraagd als we het hebben over sociale media.
Maar ik kan het in ieder geval proberen.
Waardeer dit artikel!!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Je kunt mij ook met een vast bedrag per maand steunen: klik dan hier. Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.