Inmiddels kent iedereen advocaat Bart Swier. Een gedreven en erkende zedenspecialist die zich het vuur uit de schoenen pleit voor zijn cliënten, waaronder rapper Ali B. Daar is helemaal niets mis mee en het is een feit dat advocaten zeer waardevol zijn binnen de rechtspraak. Maar je kunt je zo langzamerhand afvragen of Swier niet te veel in zichzelf is gaan geloven. Wanneer eindigt je rol als advocaat en begint ongezond activisme?
Voor de duidelijkheid: ik heb helemaal niets tegen mr. Swier. In mijn hoedanigheid als rechtbankverslaggever kom ik hem op gezette tijden tegen en we gaan normaal met elkaar om. Zelfs nadat hij mij ooit met een aangifte dreigde.
Maar als rechtbankverslaggever is het ook mijn rol om advocaten kritisch te volgen. Mr. Swier is zelf iemand die de publiciteit niet schuwt, in zijn rol als advocaat van rapper Ali B. schoof hij meerdere malen aan bij talkshows om zijn licht te laten schijnen over de rechtsgang.
Grenzen
Dat een advocaat vraagtekens zet bij verklaringen van aangevers van zeer ernstige misdrijven is hier ook het punt niet. Sterker: dat is de rol van de verdediging. Zeker in zedenzaken gaat het juist om de betrouwbaarheid van aangiftes. Je kan en mag een advocaat dat niet kwalijk nemen.
Maar er zijn grenzen.
In de zaak rond Ali B. is mr. Swier wat mij betreft te ver gegaan. Zijn pleidooi en zijn opmerkingen in de zittingszaal doen de wenkbrauwen fronsen. Niet alleen bij mij, ook rechters, advocaten en diverse columnisten spraken zich hier al eens over uit.
Natuurlijk is het de rol van een advocaat om andere scenario’s te schetsen. Maar wat Swier deed grenst aan het onbetamelijke.
Affaire
Zo kwam hij zelf met een verklaring waarom Ellen ten Damme het verhaal de wereld in bracht dat ze was verkracht door Ali B. Ten Damme zou namelijk helemaal niet zijn verkracht in haar hotelkamer in Marokko, maar vreemd zijn gegaan met Ali B. Om dat gedrag te verhullen voor haar toenmalige partner, verzon ze de verkrachting.
Nou ben ik de laatste die zal beweren dat aangeefsters dit nooit zouden doen, maar in dit geval is er werkelijk geen enkele reden om te denken dat Ali B. en Ellen ten Damme een geheime relatie zouden hebben gehad. Ja, de twee gingen best amicaal met elkaar om tijdens de opnames van De Muziekkaravaan, maar dat past in de hele opzet van dat programma.
Kijk maar eens andere afleveringen terug: zelfde laken een pak.
Fietsgetuige
Nog erger wordt het als Swier begint over de zogenaamde fietsgetuige. Een wat oudere vrouw die slachtoffer Naomi opving net nadat ze uit de woning van het schrijverskamp van Ali B. en Ronnie Flex was vertrokken. Deze vrouw verklaart dat een meisje behoorlijk overstuur bij een bushalte zat. Het meisje vertelde dat ze uit een huis was gekomen en dat ze door Ali B. was verkracht.
Nu snap ik dat het lastig is om je te verweren tegen een dergelijke verklaring, maar Swier kreeg het voor elkaar om te stellen dat de vrouw zich vergist moest hebben en dat het dus kennelijk mogelijk om een ander slachtoffer van verkrachting zou zijn gegaan.
Je kan mij veel vertellen en de wonderen zijn de wereld nog niet uit, maar hoe groot is de kans dat er op de dag van de verkrachting tijdens het schrijverskamp nog een meisje is geweest dat door Ali B. is verkracht en bij een bushalte zat te huilen?
Ik vermoed dat de kans groter is dat je de Staatsloterij drie keer achter elkaar wint terwijl je steeds opnieuw door de bliksem wordt geraakt.
Ongeloofwaardig
Het is natuurlijk prima om als verdediging een alternatief scenario naar voren te brengen, maar dit is zo ongeloofwaardig dat je je kunt afvragen of je het uberhaupt bij een rechtbank of Hof neer moet leggen. Dan moet je – zeker als erkend specialist – weten dat het op geen enkele manier gaat werken. Sterker: zelfs tegen je zal werken.
Maar er is meer.
In het strafdossier zit ook een verklaring van Birgit Schuurman, de zus van Katja. Ze vertelde over een vervelend incident met de rapper in een lift. Ali B. kwam die lift binnen, duwde Birgit tegen de muur en stak zijn tong in haar mond. Ze was daar niet van gediend, maar het was voor haar uiteindelijk geen reden om aangifte te doen.
Blauwtje
Nu kun je daar van alles van zeggen, maar Swier kreeg het voor elkaar om dit incident te betitelen als ‘een blauwtje lopen’. Ik weet uiteraard niet hoe Swier zich beweegt in de wereld van het flirten, maar onaangekondigd en onuitgenodigd in een afgesloten ruimte een vrouw tegen de muur drukken en je tong in iemands mond stoppen is in de verste verte natuurlijk niet te omschrijven als ‘een blauwtje lopen’.
Tijdens de rechtszaak in hoger beroep zei Swier er dit over:
‘Misschien dat hij Birgit Schuurman te snel heeft gezoend, maar zo gaat dat als je een blauwtje loopt. Als dat iedere keer grensoverschrijdend gedrag is, dan heb ik daar wel moeite mee’.
Ik weet het niet hoor, maar volgens mij loopt een man een blauwtje als hij met bloemen, een etentje of mooie woorden moeite doet om het hart van een vrouw te veroveren, maar zij rustig en in alle beleefdheid duidelijk maakt dat ze geen gevoelens heeft voor hem.
U heeft het vast wel eens meegemaakt in uw leven. Dat een vrouw zegt dat ze ‘geen gevoelens’ heeft. Een volwassen man zal zich hierbij neerleggen. Poging gedaan, missie niet geslaagd.
Uithuilen en opnieuw beginnen.
Aanranding
Zelfs als ik mijn uiterste best doe om mr. Swier het voordeel van de twijfel te geven, kan ik niet begrijpen waarom hij ‘een blauwtje lopen’ gebruikte als verdediging tegen een evidente aanranding (sinds 2013 is een gedwongen tongzoen juridisch geen verkrachting meer). Niet alleen is het een volstrekt ongeloofwaardige verdedigingslijn, maar er is geen rechter in Nederland te vinden die er in mee zal gaan. Het enige resultaat van deze woorden is dat iedereen in de zaal de wenkbrauwen ten hemel heft.
Maar er is nog meer.
In de rechtszaal hekelde Swier het gegeven dat Ellen ten Damme acht jaar heeft gewacht met het afleggen van een verklaring. Volgens de raadsman doen de meeste slachtoffers (‘80%’) immers binnen een maand hun verhaal bij de politie. Nu is het zo dat acht jaar zeker een lange tijd is, maar Swier weet als zedenspecialist als geen ander dat het voor veel vrouwen een enorm moeilijke beslissing is om naar de politie te stappen.
BOOS
En hij weet ook dat Ellen ten Damme helemaal geen aangifte wilde doen, maar pas met haar verhaal naar buiten kwam toen het wangedrag van de rapper veel later naar buiten kwam, door de uitzending van het programma BOOS van Tim Hoffman. Ten Damme deed haar verhaal helemaal niet om Ali B. te laten veroordelen, maar om de andere slachtoffers te steunen.
En dan is er nog iets. De advocaat merkte tijdens de behandeling bij het Hof op dat het opvallend is dat Ten Damme zo vaak lacht tijdens haar verhoor. Ook toen het ging om de verkrachting. Het viel het Hof ook op.
Voorzitter: ‘Wat is uw punt?’ Swier: ‘Dat het opvalt’. Voorzitter: ‘Ja, maar wat is nou uw conclusie?’ Swier: ‘Dat is een goede vraag’.
Ongemak
Dit soort conversaties verwacht je wellicht bij een onervaren advocaat die nog meters moet maken. Maar niet van een ervaren en erkende zedenspecialist. Een advocaat die heel goed weet dat slachtoffers op verschillende manieren reageren op dat wat hun is aangedaan. Er zijn vrouwen die alleen maar kunnen huilen, er zijn vrouwen die dichtklappen en ja: er zijn ook vrouwen die van de zenuwen en het ongemak lachen.
Wat mij betreft werd mr. Swier bij tijd en wijle zelfs vals tijdens de behandeling van de strafzaak tegen Ali B. Zo sprak hij onder meer over het gegeven dat slachtoffer Naomi aan de rapper had gevraagd om haar naar het station te brengen.
Met een diep cynische toon zei Swier er dit over:
‘Ja, dat is ook wat je vraagt aan iemand die je net heeft verkracht’
Slachtofferlogica
Ik weet nog dat ik toen dacht: kom op Swier, je weet beter. Je weet dat vrouwen op deze manier kunnen reageren op hun aanvallers. Dat ze er alles aan zullen proberen te doen om uit de situatie te komen. Swier weet heel goed dat maar heel weinig vrouwen bijvoorbeeld zullen gaan vechten als ze worden verkracht. Hij weet ook dat vrouwen soms de belager proberen te paaien om het vege lijf te redden.
En hij weet ook donders goed dat dit helemaal niets te maken heeft met liegen over dat wat hen is overkomen.
Cabaretier Lisa Loeb wist het wat dat betreft onlangs goed te verwoorden in een stuk over mr. Bart Swier:
‘Wat in die hele Goede Slachtofferlogica compleet ontbreekt, is hoe trauma werkt. In films deelt het slachtoffer een karatetrap uit en belt daarna direct de politie. In het echt trekt je zenuwstelsel de stekker eruit. Je bevriest. Je lacht mee omdat je lijf schreeuwt dat het anders escaleert. Je gaat de volgende dag naar je werk omdat je niet weet wat je anders moet. Overleven is zelden heldhaftig. Het is rommelig en onlogisch en bovendien voor iedereen anders. En precies dat wordt dan tegen je gebruikt’
Afbreken
Nou wil ik een advocaat zeker niet bij de enkels afbreken door wat hij zegt tijdens een beladen zitting. Want in het vuur van woorden kun je ook wel eens iets improviseren wat achteraf niet zo handig bleek.
Maar we hebben het hier niet over een verspreking of een uitglijder, hier zit een patroon in. Swier is al lang advocaat en hij heeft zich gespecialiseerd in zedenzaken. Ik heb toch wel heel erg sterk de indruk dat de beste man langzaam maar zeker van advocaat is afgegleden naar activist. Naar een man die – weliswaar oprecht – iets te veel in zichzelf is gaan geloven en zich opwerpt als woordvoerder van die ‘arme mannen’ die maar voor de rechter worden gesleept door geslepen vrouwen die niet in hun eerste leugentje zijn gestikt.
Dynamiek
En tot een bepaalde hoogte snap ik de dynamiek achter zijn optreden wel. Want je wordt van alle kanten aangevallen bij dit soort high profile zaken. En niet zelden door mensen op sociale media en in columns die geen idee hebben van de rechtspraak. Dan is het bijna niet te voorkomen dat je je laat verleiden om er ook met gestrekt been in te gaan.
Toch is het niet handig en ook niet professioneel.
Een en ander was ook de advocaat-generaal (officier van justitie in hoger beroep) opgevallen. Ze sprak de volgende woorden uit:
‘Mr. Swier waarschuwde in zijn pleidooi voor beeldvorming. Maar we moeten ook oppassen dat we niet varen op wantrouwen en daarbij aan victim blaming gaan doen’
Zelfreflectie
Het kan in het leven helemaal geen kwaad om af en toe te reflecteren op patronen die er in zijn geslepen. Ik vind de heer Swier wel degelijk een goede en bevlogen advocaat. Maar wellicht is het verstandig voor hem om eens rustig – zonder de studiolampen van de landelijke televisie – te overdenken en te reflecteren op zijn rol.
Om na te denken of hij nog wel op de goede weg is en of hij niet onnodig en ongewenst aangeefsters schoffeert en ten onrechte neerzet als leugenaars.
Het is maar een suggestie.
Waardeer dit artikel!!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Je kunt mij ook met een vast bedrag per maand steunen: klik dan hier. Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
Wederom +++++++++++ Chris
Gr John
Goed verhaal wederom. Lunch gedoneerd.
Prima artikel, sta ik volledig achter.
Waar is de toezichthouder lees Orde van Advocaten en Deken van dit arrondissement.
Er zijn zeker integere advocaten , dit schaadt de advocatuur.
Waar is de Orde van Advocaten als toezichthouder? Dit schaadt de advocatuur. Swier geeft ook les aan advocaten op dit gebied.
Dank, goed stuk.
Maar als advocaat mag je toch (te) ver gaan in de verdediging? Twijfel zaaien en met vuur je client verdedigen? Een advocaat heeft professionele partijen die weerwoord kunnen geven (OM) en zijn verdediging beoordelen (rechter), dus het is een level playing field wat dat betreft.
Enfin, ik ken die Swier verder niet en ben ook geen zedenrechtdeskundige.
REACTIE CHRIS KLOMP: Ik stel op zich natuurlijk ook niet dat het niet mag, maar het is wel zo dat advocaten gebonden zijn aan allerlei regels. Wat veel mensen bijvoorbeeld niet weten is dat een advocaat niet mag liegen. En zo zijn er nog wel wat regels.
Na vandaag (11-05)de verslaglegging van de #femicide zaak waarbij verdachte probeert om zelfmoord scenario geloofwaardig te krijgen, las ik net dit stuk over een advocaat . Wat ik zo “mooi “ vind aan je stijl van schrijven dat er ruimte blijft voor discussie, stellingen/meningen waaruit hele waardevolle reacties op komen.
Het is kleine bijdrage maar wel uit dank voor alle twee !
Prima stuk weer, Chris. Maar wat is ‘dynamiekfron’? 😉
REACTIE CHRIS KLOMP: Dat is het gevolg van een hinderlijke bug in WordPress. Als je iets wijzigt, dan rommelt WordPress met de automatische opslag en dan krijg je helaas soms dit soort dingen.
Victim blaming. Ik heb daar veel moeite mee. Het is iets wat steeds vaker ter sprake komt. Ik vind het uitermate gevaarlijk. Zedenzaken zijn uitermate lastig. Vaak wegens gebrek aan bewijs. Het is vaak letterlijk “haar woord tegen zijn woord” – het geijkte unus testis, nullus testis komt dan aan bod: één getuige is geen getuige.
Maar je ziet steeds vaker dat rechters op grond van geen bewijs oordelen “dat haar verklaringen en gedragingen consistent en geloofwaardig zijn geweest voor een slachtoffer” en dat als bewijs presenteren. Dat is ingevolge een wetsverandering in 2024. Uitermate dubieus. Dus als de verdachte vanaf dag één vol passie zijn onschuld heeft betoogd en zulks consistent, kan deze dan op hetzelfde krediet rekenen? Praktijk leert anders.
We weten dat een verdachte pas een dader wordt als deze schuldig is bevonden door een rechter. Wat mensen echter nog wel eens vergeten is dat dit ook voor de tegenpartij geldt: totdat een rechter in een dergelijke casus beslist ben je “aangeefster” of “gesteld slachtoffer”. Ik geloof direct dat het “gestelde slachtoffer” dit als zeer beledigend ervaart – gebrek aan erkenning etc. Maar waarom dient het belang van het gestelde slachtoffer zwaarder te wegen dan die van de verdachte? Er is maar één correct antwoord: er mag geen verschil zijn. Ieder ander antwoord betekent dat je op voorhand hebt bepaald wie schuldig is of niet.
Het is het meten met twee maten. Wat ik hier zie is dat diverse opmerkingen van Swier tegen de lamp worden gehouden en (veelal achteraf) worden bestempeld als “victim blaming”. Ten Damme lacht tijdens verhoor. Dat is inderdaad eigenaardig. Wellicht psychologisch te verklaren, doch die verklaring moet dan maar wel gegeven worden. Naomi vraagt aan Ali B om haar naar het station te brengen. Dat is inderdaad raar als je net door hem bent verkracht. Wederom, daar kan een verklaring voor zijn, maar die zal wel moeten worden gegeven. Wat hier wordt gesuggereerd is dat Swier het niet eens had mogen opmerken.
Lisa Loeb geeft een mooie verklaring. Wederom wordt vergeten dat totdat een rechter heeft beslist er nog geen sprake is van dader of slachtoffer. Nu is Ali B schuldig verklaard, was de rechtszaak en/of opmerkingen van Swier traumatisch voor de slachtoffers? Dat zal absoluut. Maar het lijkt onvermijdelijk. Je hebt nu eenmaal het recht je te verdedigen en zeker ook ongemakkelijke vragen te stellen.
Mijn opvatting van echte victim blaming is bijvoorbeeld “…dan had ze zich niet zo uitdagend moeten kleden”. Dat soort figuren mogen direct aan de schandpaal. Maar vragen waarom het slachtoffer lacht tijdens verhoor? Waarom het slachtoffer direct na de daad aan de verkrachter vraagt om een lift? Dat zijn valide vragen. Natuurlijk kan er een goed antwoord zijn, maar dat neemt niet weg dat de vraag valide is.
Dit soort zedenkwesties zijn uitermate lastig op te lossen, maar ik vraag me soms af of we met dit soort benaderingen bezig zijn het kind met het badwater weg te gooien.