Dat het babbelprogramma Vandaag Inside geen baken van kennis is, is wel genoegzaam bekend. Het is een typische voetbalkantine, waar sporters met het zweet nog op hun voorhoofd ontspannen hun onderbuik ledigen. Daar is op zich helemaal niets mis mee, maar Hoofdpiet Prietpraat Johan Derksen maakte het laatst wel erg bont door zich in zijn onwetendheid te verschuilen achter een publieke opinie die hij notabene zelf met sardonisch genoegen aanjaagt.
Voor de duidelijkheid: deze dynamiek gaat veel verder dan Vandaag Inside. We hebben immers ook het babbelzieke Telegraaf-vehikel Nieuws van de Dag en een hele trits mensen die bekend zijn geworden door overal hun holle mening neer te smijten. Ik schreef wat dat betreft al eerder over de Jack van Gelderisering van het medialandschap.
Mag ik dat zeggen? Ja, dat mag ik zeggen.
Ik ben nu ruim 25 jaar rechtbankverslaggever en durf dan ook wel vanuit mijn vakgebied en ervaring te zeggen dat ik na bijna 11.000 bijgewoonde rechtszaken wel een beetje kijk heb op de rechtspraak. Laten we zeggen dat het geen toeval is dat mr. Frank Wieland (de Holleeder-rechter) mij en mijn gewaardeerde collega Saskia Belleman bij zijn afscheid ooit omschreef als ‘de tolken van de rechtspraak’.
Bereik
Ik kan echter niet tippen aan het enorme bereik van de Snor en zijn vrienden. Simpeler gezegd: Vandaag Inside bepaalt voor een deel de publieke opinie, ik niet. Door haar sterke optredens in talkshow heeft de inmiddels bij de Telegraaf gepensioneerde Belleman absoluut meer bereik dan ik heb, maar ook zij redt het niet tegen de babbelzieke mannen van Vandaag Inside. Met bijna 900.000 kijkers is het programma de best bekeken talkshow in Nederland.
En die dynamiek is wat mij betreft buitengewoon zorgwekkend. Een zeer goed bekeken talkshow waar het opperhoofd de schaamlap van de publieke opinie gebruikt waar hij zelf de valse brandstof voor aanlevert. Want als ‘het Volk’ ontevreden is, dan moet er wel iets aan de hand zijn, toch?
Nou, nee. Dat is helemaal niet automatisch het geval.
Vogelwaarde
Johan Derksen maakte zich onlangs druk over de zaak van de 20-jarige Reinaldas J. uit Litouwen. De man wordt verdacht van het doodrijden van drie kinderen en de directeur van een school in Vogelwaarde. De automobilist kwam op vrije voeten in afwachting van zijn strafzaak.
Een vreselijke zaak natuurlijk, waarbij het zeer wel voorstelbaar is dat er al snel ophef volgt en mensen op emotie reageren. Helemaal als je je bedenkt dat eerder naar buiten kwam dat de verdachte zeventien snelheidsovertreding in korte week zou hebben gepleegd, softdrugs had gebruikt, negeerde dat hij in een BMW met kapotte stuurbekrachtiging reed en zichzelf filmde terwijl hij in zijn auto reed.
Nuance
Hier moeten we wel wat nuance in aanbrengen: overal is te lezen dat de man 17 keer werd geflitst en zo verkeersboetes kreeg. Dat is echter niet zo: uit onderzoek aan de telefoon van de verdachte kon worden gehaald dat hij in die gevallen te hard reed. In werkelijkheid had hij ‘maar’ vier boetes gekregen.
Het gebruik van softdrugs als strafbaar verwijt is inmiddels ook weggevallen. Uit een test bleek dat de man onder de toegestane waarde zat. Met andere woorden: de waarde in zijn bloed had geen invloed op zijn rijvaardigheid. Vergelijk het met het drinken van een glas bier voor u in de auto stapt. Dat mag omdat die hoeveelheid alcohol geen invloed heeft op uw rijgedrag.
Nabestaanden
Begrijp mij goed: ik snap die emotie heel goed en dat nabestaanden woedend zijn is hen dan ook zeker niet aan te rekenen. Maar dat ligt anders bij derden die elkaar kritiekloos napapegaaien zonder op de hoogte te zijn van waar de rechtbank wettelijk naar moet kijken. En zeker voor mensen die door hun enorme podium een grotere verantwoordelijkheid hebben.
In dit geval werd de rechtbank aangevallen omdat de verdachte onlangs ‘op vrije voeten’ is gekomen. En dat na – en ik citeer de Snor even – ‘een seriemoord’. Volgens de alwetende Derksen snapt de publieke opinie helemaal niets van deze beslissing en is dit niet uit te leggen.
Nou neem ik meteen van Derksen aan dat hij deze beslissing door een gebrek aan kennis niet uit kan leggen, maar dat wil niet zeggen dat het niet uit te leggen is. Laat ik eens een poging wagen:
Schorsing
Om te beginnen: de ‘vrijlating’ (het is in werkelijkheid een schorsing uit de voorlopige hechtenis in afwachting van de strafzaak) heeft helemaal niets te maken met hoe de rechtbank de schuld ziet, niets met de gevolgen van het strafbare gedrag en ook helemaal niets met welke straf er uiteindelijk uit zal rollen.
Iedere gedetineerde verdachte (van welk feit dan ook) heeft altijd het recht om zijn vrijlating te vragen.
Het gaat hier dan puur over het voorarrest van een verdachte (die dus ondanks alle beschikbare informatie nog steeds voor onschuldig moet worden gehouden tot het tegendeel bewezen is) en daar zijn regels voor bedacht. Aan die regels toetst de rechtbank.
Of je nu simpelweg iets hebt gestolen of schuldig bent aan genocide.
Geen, tenzij
Daar komt het volgende bij. In Nederland is het niet: ‘altijd voorarrest, tenzij’, maar: ‘geen voorarrest, tenzij’. Het gaat immers om mensen die (hoe gek dat wellicht soms ook klinkt) voor onschuldig moeten worden gehouden, al was het maar omdat er nog helemaal geen proces is geweest.
Daar komt nog eens bij dat het helemaal niet de rechtbank is die bepaald om welk strafbaar verwijt het gaat, maar het Openbaar Ministerie (OM). En laat het OM in het geval van Vogelwaarde nou hebben gekozen voor artikel 6 van de Wegenverkeerswet. Voor wie dat niet weet: dan is er geen sprake van opzet, maar van schuld.
Dood (of letsel) door schuld, in dit geval.
Bij een dergelijk schulddelict ga je ervanuit dat de verdachte het gevolg (de verkeersdoden) helemaal niet heeft gewild, maar dat het er door zijn laakbare en verwijtbare gedrag wel van is gekomen.
Milder
Een beduidend ‘mildere’ vorm van ergens schuld aan hebben dan de opzetvariant. Bij opzet rij je namelijk willens en wetens mensen aan met de opzet om ze te doden. En als het om ‘seriemoord’ gaat (zoals de Snor ons wil doen laten geloven) ook nog met een vooraf bedacht plan.
En dan komen we bij de kern. Want aan welke regels moet de rechtbank dan wettelijk toetsen?
Bij alle verwijten in het strafrecht is het zo dat de rechtbank toetst aan de zogenaamde gronden. Dat zijn er vier. Je mag een verdachte (bedenk: een onschuldige tot schuld vaststaat) wettelijk alleen vasthouden in de volgende gevallen:
Gevaar voor recidive, vluchtgevaar, collusie-gevaar (beïnvloeding onderzoek) of als er sprake is van een strafbaar feit waar 12 jaar of meer als maximumstraf op staat én een geschokte rechtsorde.
Het is ook bepaald niet de rechtbank die even op een namiddag een inschatting maakt van deze gronden.
Deskundigen
Zo worden de recidive en het vluchtgevaar ingeschat door deskundigen, doorgaans die van de Reclassering. De voorwaarde van een minimale celstraf van 12 jaar staat gewoon in het wetboek van strafrecht: op een seriemoord staat maximaal levenslang, op dood door schuld via artikel 6 WvW maximaal zes jaar.
Wat de rechtbank hier heeft gedaan is simpelweg toetsen aan de wet. Oftewel: zijn er nog gronden om iemand langer vast te houden in afwachting van zijn strafzaak? Bedenk hierbij ook: naarmate een verdachte langer vastzit, schuift de lat van de toetsing ook steeds hoger op.
Zo prevaleert vlak na een strafbaar feit uiteraard het belang van de opsporing (onderzoek, horen getuigen, sporenonderzoek etc), maar als de maanden verstrijken komen de belangen van de verdachte nadrukkelijker in beeld.
Rapport
Wat ik (uiteraard) vrijwel nergens teruglees in de enigszins verontwaardigde berichtgeving en de ophef du jour: de Reclassering adviseerde in juni van dit jaar al in een rapport om de verdachte te schorsen uit zijn voorlopige hechtenis.
De rechtbank in Breda vond dat toen echter nog te vroeg, omdat nog niet duidelijk was met welke maatregelen de Reclassering eventueel resterend vlucht- en recidivegevaar precies wilde verminderen. De verdachte doodrijder bleef dus nog drie maanden vastzitten, terwijl de Reclassering in opdracht van de rechters moest beschrijven hoe ze te werk zouden gaan in deze zaak.
Voorwaarden
Dat rapport is nu aan de rechtbank overhandigd en daarin staat hoe de eventuele risico’s zijn afgedekt. Op straffe van een onmiddellijke terugkeer naar de gevangenis ligt er een rijverbod, een meldplicht, een verplichte behandeling, verplichte controle op middelengebruik en aanwezigheid bij de inhoudelijke behandeling van de zaak.
Zoals de rechtbank het in de rechtszaal tegenover de verdachte formuleerde:
‘U ligt nu onder een vergrootglas. Als u zich niet houdt aan de voorwaarden of niet luistert naar de Reclassering, dan zit u in no time weer binnen’
Hier kun je natuurlijk van alles van vinden, tot je beseft dat dit soort regels niet zijn gemaakt voor deze specifieke verdachte, maar voor iedereen gelden. Voor iedere normale burger die in aanraking komt met de wet.
200.000
En geloof mij: dat zijn er nogal wat. De rechtspraak in Nederland (alleen de strafsector) ziet jaarlijks al 200.000 verdachten langskomen en daar zitten de 50.000 mensen die door het OM afgestraft worden niet eens bij. En nee, dat zijn doorgaans geen doorgewinterde boeven. Ik zie ze wekelijks zitten.
Natuurlijk kun je wetten en regels (door de politiek) laten veranderen. Prima mogelijk en dat is wat met name rechts-populistische partijen ook heel graag willen.
Je zou dat kunnen doen door bijvoorbeeld in de wet op te nemen dat verdachten va zware verkeersongevallen en gewelds- en zedendelicten altijd in voorarrest moeten worden geplaatst tot de dag van de uitspraak door een rechtbank.
Maar dan is het resultaat wel dat u en ik ook sneller en langer in voorarrest zullen worden geplaatst als wij in de fout gaan.
Kaars
Ik zal een volkomen random voorbeeld geven: dan kan het gebeuren dat een zekere babbelaar die op de televisie lachend aangeeft ooit een kaars in de vagina van een bewusteloze vrouw te hebben gestoken, subiet voor minstens twaalf maanden de bak in gaat op verdenking van verkrachting.
Want zo lang duurt het gemiddeld minimaal voor een strafzaak op de rol staat.
Ik weet het natuurlijk niet zeker, maar ik kan mij ergens voorstellen dat zelfs een Johan Derksen hier niet voor zal pleiten.
Waardeer dit artikel!!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Je kunt mij ook met een vast bedrag per maand steunen: klik dan hier. Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.
Mooie uiteenzetting, maar verdiep je eens in de ellende die Nederland op dit moment met alle onopgeloste problemen waar de mensen via de geëigende talkshows mee worden overspoeld, en waarin ook de nodige eigen meningen worden verkondigd, is het een verademing om een gedeeltelijk satirische talkshow te bekijken zo voor het slapen gaan, heerlijk. En ten aanzien van het verkeerswetten ben ik van mening dat een deel van de snelheid en drank/drugs zaken in het strafrecht behoren, al snij willens en weten te hard rijd en je telefoon/drugs/alcohol gebruik in het verkeer en er ontstaat een dodelijk a ernstig ongeluk behoord dat in het strafrecht net als potentieel mishandeling of moord
REACTIE CHRIS KLOMP: Beste Albert, hoewel mijn website volstaat met verhalen die raakvlakken hebben met die problemen, ben ik een misdaadjournalist met als specialisme rechtspraak en wappies/complotdenkers. Daar schrijf ik dan ook over. Zoals een voetbaljournalist voornamelijk over voetbal schrijft.
Wat een prettig stuk weer Chris. Dat de direct betrokkenen bod, verdrietig en ten einde raad zijn idd volkomen logisch. Dat zij willen dat deze man daarvoor in straf/geld moet betalen, zet begrijpelijk. Nu naar de wet. Hier heeft het OM gelijk. Deze man is niet in de auto gestapt om dit verschrikkelijke ongeluk te veroorzaken en is iig vrijgesproken ivm middelengebruik. Hij valt dus vooral(zover als ik weet) onder de verkeerswet en mag hij thuis zijn rechtzaak afwachten. Dat is zoals het hoort. Nu kijk ik niet naar het programma, omdat ik mij nogal druk maak over het gebral waar vooral ingespeeld wordt op, mijn inziens, het volk die veel roepen en weinig kennis hebben. Let wel; zodra je in de auto stapt en onder invloed(boven wettelijke waarden),je van mij niet meer valt onder de verkeerswet en meteen het strafrecht ingaat. Dan vind ik je een potentiële moordenaar in een potentiël moordwapen. Mijn vader is ooit door een drinken automobilist in de praktijk gereden. Hij is voir men bloed kon onderzoeken gevlucht uit het ziekenhuis en kwam zich na t dagen melden en zei dat hij niet gedronken had. 51 jaar gelden, dus verder onderzoek onmogelijk. Straf was er niet, mijn vader bijna 2 jaar thuis. Dan kom je terug bij emotie, dat begrijp ik zeer goed.
Ik kan me de tijde herinneren dat het niet kies was om je als parlementariër uit te laten over een lopende rechtszaak. Jammer genoeg is dat lang geleden! Ook hier: alles voor de kijkcijfers of parlementszetels. En het schokkender hoe beter. Ergen op plaats tien is dan misschien nog plaats voor helder verstand?
Die snor moet zo snel mogelijk van TV verdwijnen!
Goed stuk, Chris!