Het was maar een vermelding in de wilde plannen van palingpopulist Mona Keijzer, een politica die we de afgelopen jaren op geen enkel snugger plan hebben kunnen betrappen, maar wel op een barrage aan desinformatie en nepnieuws. De blonde Volendamse wil nu met een ‘nieuwe’ volksbeweging de strijd aangaan met de ‘modellenwerkelijkheid’ in Nederland. Een kort zinnetje, maar erg veelzeggend. Omdat het precies de kern raakt én de leegheid weergeeft van het populisme.
Laten we eerst maar eens kijken wat Keijzer nou met haar tamelijk wollige woorden wil zeggen. Met een strijd tegen de modellenwerkelijkheid bedoelt ze dat het beleid in ons land veel te veel wordt bepaald door computermodellen en theoretische regels vanuit Den Haag.
De ironie overigens: Keijzer is opgeleid als jurist, ze is meester in de regeltjes.
Anyway. Haar collega’s in de politiek vertrouwen in haar beleving dus te veel op wetenschappelijke modellen, bijvoorbeeld als het gaat om stikstofproblematiek, waar die arme boeren dan weer last van hebben. Ze wil nu een nieuwe conservatieve beweging op gang brengen. Zoals NRC al vaststelde deze week: het is nog altijd 2002 op rechts. De geest van Fortuyn waart rond.
Overigens was Fortuyn in zijn tijd een fervent tegenstander van de intensieve veeteelt.
Burger
Goed. In plaats van de modellen zouden we volgens Mona meer moeten luisteren naar ‘de burger’. De man of vrouw die met de poten in de klei staat, zeg maar. Of in een school vers gevangen ansjovis. Een meer dan bekende houding in de wereld van de populisten, waar een strikte scheiding bestaat tussen ‘de hardwerkende Nederlander’ en de ‘ambtelijke deskundige van de elite’.
Het is natuurlijk helemaal geen toeval dat partijhopper (CDA, BBB, Project29) Mona Keijzer de ‘werkelijkheid van modellen’ wil bestrijden. Ze weet als geen ander dat er onder bepaalde groeperingen (vooral boeren) een probleem is met het bekende stikstofmodel. Ze weet ook dat BBB op sterven na dood is en die ontheemde kiezers wil ze graag omarmen.
Opnieuw de ironie: Keijzer wilde zelf de komst van een woongroep voor ouderen tegen wildehouden met een beroep op:
Je bedenkt het niet ook.
Verklaring
Zoals we vrijwel wekelijks kunnen constateren: populisten hebben geen enkel probleem met hypocrisie, maar wel met wetenschappelijke berekeningen en ambtelijke scenario’s. En dat is heel goed te verklaren.
Hear me out:
Populisten zijn nooit in het openbaar bestuur gegaan om te doen wat goed is voor een land, maar omdat ze een bepaalde strijd tegen iets voeren. Tegen migratie bijvoorbeeld. Of tegen socialisme. Tegen ‘zachte rechtspraak’ of tegen woke. De motivatie zit niet in een betere maatschappij, maar in het tegenhouden van bepaalde ontwikkelingen. Ontwikkelingen die worden gezien als een bedreiging voor de status quo. Het is activisme.
Activisten verhouden zich van nature slecht met de wetenschap. Met feiten en argumenten. Omdat de wetenschap uiteindelijk tamelijk simpel is: iets is zo of iets is niet zo. En die uitkomst luistert nooit naar politieke kleur of voorkeur. Populisten denken in muren in plaats van deuren.
En dan kun je geen wetenschappelijke modellen gebruiken. Die vertellen je namelijk soms iets wat helemaal niet uitkomt in je strijd.
Verslaving
U wenst voorbeelden? Komen ze. Stikstof is schadelijk voor de natuur, of je nu een boer bent die dat niet wil horen of niet. Klimaatverandering komt door de verslaving van de mens aan fossiele brandstoffen, of je nu bij Shell werkt of niet. Zwaarder straffen zorgt voor meer onveiligheid en meer slachtoffers, of je nu Joost Eerdmans heet en de goegemeente naar de mond wil praten of niet.
De wetenschap is anno 2026 zo gevorderd dat we met modellen iets meer vat kunnen krijgen op de toekomstige werkelijkheid. We hebben nog steeds geen glazen bol en het is niet gezegd dat het altijd goed gaat, maar met behulp van een model kunnen we wel ongeveer nagaan welke kant het op gaat. Met alle beperkingen die modellen (zeker over de toekomst) nu eenmaal naar aard hebben.
Stemvee
En daar houden populisten niet van. Want als populisten tegen hun stemvee willen zeggen dat hun hard verdiende belastingcenten niet naar klimaatbeleid gaan, dan kunnen ze geen rapporten gebruiken van wetenschappers die ons vertellen dat we nu als de sodemieter moeten gaan investeren in klimaatbeleid.
Omdat we anders naar de kloten gaan en het ons over twintig jaar nog veel meer geld gaat kosten.
Vrije hand
Als Mona Keijzer zegt dat ze de ‘modellenwerkelijkheid’ wil gaan bestrijden, dan zegt ze feitelijk dat ze de vrije hand wil om maar wat aan te rommelen. Dat ze vissers graag voor wil houden dat de zee niet opwarmt en de visvoorraad oneindig is, dat ze boeren graag wil vertellen dat ze gewoon door kunnen gaan met hun 20.000 varkens zonder dat de natuur en de noodzakelijke woningbouw daar last van heeft.
Dat is wat ze zegt.
Dit verwoestende populisme zien we nu al op een zeer zorgelijke manier terug in de VS, waar de collega’s van de oranje clown met droge ogen beweren dat datacentra helemaal geen water gebruiken (nee dit is geen grap) om de komst van die datacentra erdoor te drukken.
Mazelen
Nog sterker: we zagen onlangs dat de minister van Volksgezondheid beweerde dat mazelen weer terug was in de VS door de coronalockdown. Je bedenkt het niet. Keihard liegen en de wetenschap negeren om je eigen falen te maskeren. Het is een van de vele zorgwekkende gevolgen van ongebreideld populisme.
Na ons de zondvloed, we doen gewoon waar we zin in hebben, fuck de wetenschap en we zien later wel wat de gevolgen zijn. Een houding die u waarschijnlijk wel zult herkennen bij uw kinderen. Die eigenlijk wel weten dat ze kotsmisselijk worden als ze twee zakken snoep achter elkaar opeten en drie blikjes Red Bull achteroverslaan, maar het toch doen omdat het NU lekker voelt.
Bevrediging
En ja, dat is best een bruikbare vergelijking. De zo gehate modellenwerkelijkheid voorspelt misselijkheid, maar de werkelijkheid wordt genegeerd voor de instant bevrediging. En daar spelen populisten op in, omdat populisten de mensen willen geven wat ze nu willen, in plaats van wat de feiten voorschrijven en wat eigenlijk veel verstandiger is.
Voorbeeld: als mensen ageren tegen de kosten van klimaatverandering (aanschaf warmtepomp, zonnepanelen) dan zegt de populist niet: de overheid gaat je helpen met de aanschaf, maar: klimaatverandering zal zo’n vaart niet lopen, we hoeven niet over op duurzame energie. Dat is maar een linkse hobby. Gaat u maar rustig slapen, er is olie en gas genoeg.
Slechter
Met andere woorden: het is helemaal geen toeval dat populisten niets hebben met de wetenschap. Het zit hen in de weg om te doen wat ze willen doen: hun stemvee tevreden houden, ook al is de uitkomst dat die mensen uiteindelijk veel slechter af zijn.
Het probleem bij populisme zit hem natuurlijk niet in mensen als Mona Keijzer. Zij maken slechts (gewetenloos, dat wel) gebruik van de gemakzuchtige wens van mensen tot snelle, simpele oplossingen voor complexe problemen.
Politici als Keijzer hebben bestaansrecht omdat wij als kiezer vatbaar zijn voor de vele loze beloftes die ze maken.
Wilders
Kijk bijvoorbeeld naar een man als Geert Wilders die nog steeds best wat zetels trekt met zijn loze oneliners en beloftes, ondanks dat hij al bijna 28 jaar helemaal niets voor elkaar heeft gekregen. Als jij al 28 jaar de belofte doet om problemen op te lossen en na die 28 jaar nog steeds vol vuur blaft dat die problemen zo groot zijn, dan doe je wat mij betreft zelf iets verkeerd.
Maar op de een of andere manier blijft de kiezer iedere keer weer geloven dat de volgende Wilders het wel zal regelen. Of het nu om Caroline van der Plas gaat, Joost Eerdmans (over partijhoppers gesproken), Thierry Baudet, Lidewij de Vos, Pieter Omtzigt of Mona Keijzer.
We trappen er steeds weer opnieuw in en klagen vervolgens steeds weer opnieuw dat ook de nieuwe Messias het weer niet waargemaakt heeft.
Werkelijkheid
Er zijn simpelweg te veel mensen die niet snappen dat er helemaal geen eenvoudige oplossingen bestaan, dat deeloplossingen doorgaans pijn doen (geld kosten), dat de wetenschap zich niets aantrekt van wat wij het liefst willen en dat je wel met zijn allen je kop in het zand kan steken, maar de werkelijkheid zich toch echt aan zal dienen.
We hebben in Nederland inmiddels akelig veel rechts-populistische partijtjes die zich verdringen om de gunst van de kiezer. Met allemaal ongeveer hetzelfde programma: tegen migratie, tegen regels, tegen de EU, tegen links en heel vaak tegen de wetenschap.
Omdat ze heel goed weten dat ze het afleggen tegen feiten, onderzoek en valide argumenten.
Zolang het volk blijft geloven in de populistische prietpraat van de volgende Messias blijven we voortmodderen in dit land. Er zullen geen oplossingen komen, problemen blijven bestaan en daarmee is de volgende voedingsbodem klaar voor weer een nieuwe ‘frisse’ populist.
Alsof we een goudvis in een kom zijn.
We need to do better.
Waardeer dit artikel!!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage: dat kan! Je kunt mij ook met een vast per bedrag per maand steunen: klik dan hier. Zo help je onafhankelijke journalistiek in stand houden.